Bu çalışmada Pneumocystis jirovecii pnömonisi (PCP) tedavisinde kullanılan trimetoprim-sulfametoksazol (TMP-SMX) doz stratejilerinin mortalite ve yan etkiler üzerindeki etkisi karşılaştırılmış. 1 Ocak 2020-31 Aralık 2025 tarihleri arasında ABD, Kanada, Lübnan ve Suudi Arabistan’daki 1800’den fazla hastaneden, polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) ile PCP tanısı doğrulanmış, 18 yaş ve üzerinde olan ve ilk tedavi olarak TMP-SMX başlanan 4572 hasta analize alınmış. Hastalar vücut ağırlığına ve böbrek fonksiyonuna göre düzeltilmiş günlük trimetoprim dozuna göre üç gruba ayrılmış:
– Yüksek doz (≥15 mg/kg/gün): 2348 hasta (%51.3)
– Orta doz (10-15 mg/kg/gün): 1466 hasta (%32.1)
– Düşük doz (≤10 mg/kg/gün): 758 hasta (%16.6)
Kohort genelinde 30 günlük mortalite %17.3 (791 hasta), 90 günlük mortalite %22.9 (1045 hasta) bulunmuş. Ağırlıklandırılmış analizde yüksek doza kıyasla ne düşük doz [“hazard ratio” (HR): 0.79, %95 güven aralığı (GA): 0.57-1.08; p=0.135] ne de orta doz TMP-SMX (HR: 0.93, %95 GA: 0.74-1.16; p=0.503) 30 günlük mortalitede anlamlı bir fark oluşturmuş. Dozun 12.5 mg/kg/gün eşiğine göre iki gruba ayrıldığı duyarlılık analizinde de 30 ve 90 günlük mortalitede anlamlı fark izlenmemiş.
Hastaların %27.4’ünde (1251 hasta) ilk 30 gün içinde hiperkalemi (serum potasyumu ≥5.5 mmol/L) gelişmiş. Düzeltilmiş analizde düşük doz TMP-SMX, yüksek doza göre hiperkalemi riskini %40 azaltmış [“subdistribution hazard ratio” (sHR): 0.60, %95 GA: 0.46-0.78; p<0.001]; orta doz grubundaki azalma ise istatistiksel anlamlılığa ulaşmamış (sHR: 0.86, %95 GA: 0.72-1.02; p=0.085).
Alt grup analizlerinde, 65 yaş ve üzerindeki hastalarda düşük doz kullanımının daha düşük 30 günlük mortaliteyle ilişkili olduğu görülmüş (HR: 0.64, %95 GA: 0.43-0.96; p=0.032). HIV dışı nedenlerle immünkompromize olan hastalarda düşük doz sonuçları genel kohortla uyumlu bulunmuş; HIV ile yaşayan grupta ise düşük doz alan hasta sayısının azlığı nedeniyle sağlıklı bir karşılaştırma yapılamamış.
Sonuç olarak PCP tedavisinde geleneksel yüksek doz yerine düşük veya orta doz TMP-SMX tercih edilmesinin 30 ve 90 günlük mortaliteyi artırmadığı, düşük dozun ise en sık ve ciddi yan etkilerden biri olan hiperkalemi riskini anlamlı düzeyde azalttığı gösterilmiş. Yazarlar, prospektif randomize çalışmalarla konu netlik kazanana kadar, hastanın klinik durumu, hastalığın ağırlığı ve yan etki riski göz önünde bulundurularak bireyselleştirilmiş daha düşük doz stratejilerinin uygulanmasının makul olduğunu vurgulamış.
Yendamuri RS, Rust TJ, Brizendine KD, Yetmar ZA. Comparative effectiveness of trimethoprim-sulfamethoxazole dosing strategies for Pneumocystis jirovecii pneumonia: a target trial emulation. Clin Microbiol Infect. 2026:S1198-743X(26)00585-9.
