Tüberküloz menenjiti (TBM) tedavisinde adjuvan kortikosteroidler, özellikle deksametazon önerilmekle birlikte sağkalım üzerindeki yararlarının sınırlı ve heterojen olduğu belirtilmiş. Leukotrien A4 hidrolaz (LTA4H) genotiplerinin, TBM’de farklı intrakraniyal inflamatuvar fenotiplerle ilişkili olduğu ve kortikosteroidlere yanıtı etkileyebileceği gösterilmiş. Önceki çalışmalarda hiper-inflamatuvar TT genotipinde deksametazonun belirgin yarar sağladığı bildirilirken, daha düşük inflamasyonla ilişkili CC ve CT genotiplerinde yararın belirsiz olduğu ifade edilmiş.
Bu çok merkezli, plasebo kontrollü faz 3 çalışmasında, HIV-negatif erişkin TBM hastalarında genotipe göre düzenlenmiş bir yaklaşım değerlendirilmiş. Vietnam’da yürütülen çalışmada, LTA4H CC ve CT genotipine sahip 613 hasta, 6–8 hafta süreyle deksametazon veya plasebo almak üzere randomize edilmiş. TT genotipli hastalarda daha önce gösterilmiş sağkalım yararı nedeniyle bu grup randomize edilmemiş, 89 TT genotipli hasta açık etiketli olarak deksametazon almış.
Çalışmanın birincil sonlanım noktası, randomizasyondan itibaren 12 ay içinde tüm nedenlere bağlı ölüm veya yeni nörolojik olay gelişimi olarak belirlenmiş. CC ve CT genotipli hastalarda birincil sonlanım noktası, deksametazon alanların %35,4 (108/305)’ünde, plasebo alanların ise %35.7 (110/308)’sinde gözlenmiş [“hazard ratio” (HR): 0.99; %96 güven aralığı (GA): 0.748–1.31). Gözlenen birincil sonlanım olayı sayısı (n=218), örneklem büyüklüğü hesaplamasında öngörülen sayının (n=184) üzerinde olmasına rağmen, plasebonun deksametazondan daha kötü olmadığı ya da daha üstün olduğu gösterilememiş.
Önceden belirlenen alt grupların hiçbirinde anlamlı bir tedavi etkisi veya gruplar arasında etki farklılığı saptanmamış. TT genotipli hastalarda birincil sonlanım noktası %31.5 (28/89) oranında görülmüş ve bu oranın CC ve CT genotipli hastalardaki sonuçlarla benzer olduğu saptanmış. TT genotipli hastalarda sonuçlar, diğer genotiplerle karşılaştırıldığında anlamlı derecede daha iyi bulunmamış. Ciddi advers olaylar, CC ve CT genotipli hastalarda deksametazon grubunda %52.8, plasebo grubunda ise %51.9 oranında izlenmiş, güvenlilik açısından gruplar arasında anlamlı fark saptanmamış.
Sonuç olarak, HIV-negatif LTA4H CC ve CT genotipli erişkin TBM hastalarında plasebonun aşağı veya üstün olduğu gösterilememiş, deksametazonun ise güvenli olduğu bulunmuş. Deksametazonun TBM’deki sınırlı ve heterojen yararının, hastalığın patofizyolojisinin daha iyi anlaşılması ve kortikosteroidlere kıyasla daha hedefe yönelik ve etkili antiinflamatuvar tedavilere duyulan gereksinimi ortaya koyduğu belirtilmiş.
Donovan J, Duc Bang N, Dong HKT, et al. Genotype-stratified adjunctive dexamethasone for tuberculous meningitis in HIV-negative adults: a randomized controlled phase 3 trial. Nat Med. 15 Ocak 2026.
