“SCORPIO-PEP” olarak adlandırılan faz 3 klinik çalışması, SARS-CoV-2 virusuna maruz kalan bireylerde hastalığın gelişimini önlemek amacıyla kullanılan oral antiviral ilaç ensitrelvirin etkinliğini ve güvenliğini ortaya koymaktadır. Japonya merkezli Shionogi firması tarafından geliştirilen ve virusun replikasyonu için kritik öneme sahip 3C-benzeri proteaz enzimini hedef alan bu ilaç, COVID-19’un ev içi bulaşma zincirini kırmak için yeni bir stratejik yaklaşım sunmuş.
Haziran 2023 ile Eylül 2024 tarihleri arasında yürütülen çalışma, ev ortamında semptomatik bir COVID-19 hastasıyla (indeks vaka) temas eden, 12 yaş ve üzeri, semptomsuz ve test sonucu negatif 2387 katılımcıyı kapsamış. Katılımcılar, indeks vakanın semptomları başladıktan sonraki 72 saat içinde rastgele iki gruba ayrılarak bir gruba beş günlük ensitrelvir kürü (ilk gün 375 mg, sonraki dört gün 125 mg), diğer gruba ise plasebo uygulanmış. Araştırmanın birincil sonuçları, ensitrelvir kullanımının semptomatik COVID-19 gelişme riskini plaseboya kıyasla %67 oranında anlamlı derecede azalttığını göstermiş. Toplam 2041 katılımcılık ana analiz popülasyonunda, ensitrelvir grubundaki bireylerin sadece %2.9’unda 10. güne kadar semptomatik hastalık gelişirken, plasebo grubunda bu oran %9.0 olarak kaydedilmiş. Ağır hastalık riski taşıyan (yaşlılık veya kronik hastalık vb.) alt grupta ise sağlanan koruma daha da belirginleşerek %76’lık bir risk azalmasına ulaşmış; bu grupta ensitrelvir alanların %2.4’ü, plasebo alanların ise %9.9’u hastalanmış. Güvenlik profili açısından ensitrelvir genel olarak iyi tolere edilmiş ve plaseboyla benzer oranlarda yan etki göstermiş. Sıklıkla baş ağrısı, diyare, nazofarenjit, öksürük ve halsizlik gibi hafif yan etkiler görülmüş; tat alma bozukluğu (disgeuzi) bildirilmemesi hasta uyumu açısından avantaj sağlamış. Ayrıca katılımcıların %98’inden fazlasının çalışma öncesinde aşılanmış veya daha önce infeksiyon geçirmiş olması, ensitrelvirin mevcut toplumsal bağışıklıktan bağımsız bir ek koruma kalkanı sağladığını teyit etmiş.
Sonuç olarak bu çalışma, COVID-19’un ev içi yayılımını önlemede oral bir antiviralin birincil sonlanım noktasını karşıladığı ilk faz 3 araştırma olma özelliğini taşımaktaymış. Halihazırda Japonya’da onaylı olan ve FDA inceleme süreci devam eden ensitrelvir, maruziyet sonrası profilaksi (PEP) alanında önemli bir boşluğu doldurma potansiyeline sahipmiş. İlacın maruziyetten hemen sonra virus replikasyonunu bloke etme yeteneği, hem akut hastalığın ve uzun COVID (long-COVID) komplikasyonlarının önlenmesinde hem de hane içi bulaş hızını düşürerek toplumsal sağlık yükünün azaltılmasında stratejik bir adım olarak değerlendirilebileceği vurgulanmış.
Hayden FG, Shinkai M, Clark TW, et al. Ensitrelvir for covid-19 postexposure prophylaxis in household contacts. N Engl J Med. 2026; 394 (19): 1905-15.
