Bu makalede 2024 yılında Birleşmiş Milletler Genel Kurulu (UNGA) tarafından kabul edilen “antibiyotik direncine bağlı ölümleri 2030’a kadar %10 azaltma” hedefine nasıl ulaşılabileceği ele alınmaktadır. Yazar çözümü “Dört Kutu” adını verdiği bir çerçeveyle sunmuş:
1. İnfeksiyonların Önlenmesi (Mavi Kutu): Dirençli bakterilerle savaşmanın en etkili yolunun infeksiyonun hiç oluşmamasını sağlamak olduğu vurgulanmış. WASH (su, sanitasyon ve hijyen) altyapısı ve pediatrik aşılama birlikte toplum kaynaklı antimikrobiyal dirence (AMR) bağlı gelişen ölümlerin önemli bir kısmını önleyebilir: Evrensel WASH kapsamı yılda yaklaşık 247 800 ve çocukluk çağı aşıları yaklaşık 181 500 ölümü önleyebilir. Sağlık tesislerinde infeksiyon kontrolünün güçlendirilmesi ise yılda 337.000 ek hayat kurtarabilir. Yazar bu üç müdahale kategorisi birlikte düşük-orta gelirli ülkelerdeki AMR’ye bağlı ölümlerinin yaklaşık %18’inin önlenebileceğini belirtmiş.
2. Akılcı Antibiyotik Kullanımı ve Yönetişimi (Yeşil Kutu): Burada antibiyotiklerin yanlış ve aşırı kullanımının küresel bir sorun olduğu ancak çözümün her ülke için aynı olmadığı ve küresel antibiyotik tüketiminin yaklaşık %30’unun uygunsuz olduğu belirtilmiş. Yüksek gelirli ülkeler için tasarlanan “stewardship” (antibiyotik yönetişim) programlarının, kaynakları kısıtlı ülkelerde doğrudan uygulandığında bazen ilaca erişimi engelleyerek zarar verebileceği, bu nedenle kanıta dayalı ve hızlı tanı kitleriyle desteklenen yerel modellerin gerekliliğine dikkat çekilmiş.
3. Mevcut Antibiyotiklere Erişimin Genişletilmesi (Turuncu Kutu): Yazar burada birçok ülkenin temel sorununun antibiyotik direnci değil, mevcut etkili ilaçlara erişememek olduğunu vurgulamış. Düşük gelirli ülkelerdeki yüksek ölüm oranlarının nedeni genellikle yeni ve etkili antibiyotiklerin bu ülkelerde tescil edilmemesi veya çok pahalı olmasıdır.
4. Erişim Odaklı Yeni Antibiyotik Geliştirme (Mor Kutu): Yeni antibiyotiklerin büyük çoğunluğu düşük-orta gelirli ülke pazarları gözetilerek geliştirilmediği; önce EMA ve FDA’dan onay alma anlayışı, asıl ihtiyaç sahiplerinin bulunduğu pazarlar açısından ekonomik olarak rasyonel olmadığı bildirilmiş.
Sonuç olarak yazar, sadece yeni ilaçlar bularak AMR sorununun çözülemeyeceği, Ulusal Eylem Planları’nın (NAP) uygulanmasındaki eksikliklerin olduğu ve hedeflere ulaşmak için infeksiyonu henüz başlamadan durdurmanın, eldeki ilaçları akıllıca kullanmanın ve onlara evrensel erişim sağlamanın şart olduğu sonucuna varmış.
Laxminarayan R. Garrod lecture: achieving the UNGA AMR mortality reduction goals. J Antimicrob Chemother. 2026; 81 (4): dkag082.
